Канаттуулардын бейиш аралы!

Olango Island, the Philippines
Канаттуулардын бейиш аралы...

Филиппиндин Оланго аралына канаттуулар кышкысын суук жерден учуп келип, ушул жердин ысык/жылуу жеринде убактылуу орночок алышат экен.  Бул аралды жергиликтүү эл «келгин куштардын аралы» деп ат койуп алышыптыр.    Маалыматтарга караганда ал канаттуулар Кытайдан, Монголиядан, Сибирден, Кореядан Сентябрь айларынан баштап ушул жерге учуп келишип, Март айларына чейин болушуп, кайра учуп кетишет экен.

Канаттууларды жакындан кароо

Мен мектепте окуп жүргөнумдө мугалимдер бизди окутчу эле, «канаттулар кышында жылуу жакка учуп кетишет» деп.  Бирок ушул убакытка чейин «кайсы жылуу жакка, кантип учуп барышат, ал жерден эмне кылышат» деген суроолорума жооп таппай, ал «жылуу жерде»  эмне күндү көрөрүн билген эмесмин.  Мен бүгүн канаттуулардын ар түрүн көрүп, алардын кайсы жактардан учуп келгенин билгенден кийин биздин Кыргзыстандын канаттуулары дагы ушундай бир жылуу жайда «эс алып» жүргөнүн элестеттим.   Кайсы бирлери биздин Кыргызстандын желегин көтөрүп жүргөнсүп,  же эски караанын издеген адамдай болуп ар бир канатууну кадала тиктеп, өтө кылдаттык менен байкоо жүргүзүп жаттым.   Кайсы бир маалда «салам жердештер» деп канаттулардын тобу жаныма учуп келип кончудай сезип, таанышын куткон адамдай ары-бери кылчактап, далайга чейин ал жерден кетпей турдум.  “Бул канатту Кытайдан.  Тигине, тигил кызыл тумшук канатту Сибирден келген.   Тигини карасаныз, сер! Сер, теетиги бир буттап турган чымчык Кореядан келген» деп улам ар кайсы канаттууну дүрбү менен көрсөтүп биздин жер көрсөтүүчү адам мени ого бетер кызыктырып, көптөгөн маалыматтарды берип жатты.  Кайсы бир маалда «Сер, тигине, Кыргызстандан келген куш» деп айтат экен деген жоопсуз үмүтүмдү ниет менен күтүп жаттым.  Бирок айла канча, Кыргызстандан келген кушту эмес, Кыргызстан деген өлкө бар экенин дагы булар билишпейт экен.

Канаттуулардын бейиш төрү

Жаратканым Оланго аралын ушул канаттуулар үчүн атайын арнап жасагандай бардык  шарты бар ынгайлуу жер экен.  Чөп десе чөбү бар, бак-дарагы, балыгы, бакасы, сазы, крабы, үлүлү, суусу, деги эле койчу – канаттууларга эмне керек болсо, ошонун баары ушул жерде бар укмуш кооз жер экен.   Деңиздин суусу түнү менен ары тартылып кеткенде, эртең менен канаттуулар ушул тайыз же суусу соолуп калган жерине келип,  каалаган тамагын тандап жешет.  Эгерде суу кайра толсо тайыз жерге же ары жактагы бак-барактын арасына учуп кетишет.   Ах чиркин ай, аралдын кооздугуна тамшанып, «канаттулардын бейиш төрү» деп баа берип, суктануу менен айланага көз чаптырдым.   Мемиреп жаткан тынч аралдын абасынан терең-терең дем алып, канаттулардын сайрандап жаткан ырын угуп, табигаттын таттуу уйкусуна бөлөндүм.   Эң негизгиси, канаттууларга керектүү «мемиреген тынчтык»  бар экен бул аралда.  Эч ким эч качан келип буларды аткылап, кармап же өлтүрүп аларды алагды кылбайт.  Ушул жер мамлекет тарабынан корукка алыныптыр.  Албетте, кимде-ким кармаса, айыбын тартат дечи. Бирок, бул жердин адамдары ошол мыйзамды аткарып, жаратылышка эч бир зыян алып келишпейт экен.   А биздин Кыргыстанда эмне, эчак аткылап, чочутуп-үкркүтүп жок кылышат эле.  Ана, «канчалаган канаттулар, жаныбарлар жоголуп баратат» деп кызыл китепке жазышат да, аларга көңүл бөлбөстөн тукум-курут болуп баратат…

Бакытбек Токубек уулу

Оланго аралы, Филиппин

16. 03. 2009

One thought on “Канаттуулардын бейиш аралы!

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s